Carrières of barrières in de kunsten

Verslagen expertmeetings

Verslag Leiderschap in Cultuurland, 14 april 2002

De beeldvorming rond leiderschap is een van de cruciale factoren die een rol spelen bij het in stand houden van het glazen plafond. De wijze waarop een organisatie geleid wordt is van grote invloed op de cultuur binnen een organisatie, die weer een rol speelt in de kansen die vrouwen gegeven worden/nemen om een functie in de hoogste gelederen in te nemen. De invulling van hun leiderschap blijkt voor vrouwelijke leidinggevende behalve veel creatieve energie ook dilemma's op te leveren.. Juist in de wisselwerking tussen mannelijke en vrouwelijke leidinggevenden speelt het genderaspect een - meestal onzichtbare- rol. Het waren de redenen om een dag te wijden aan leiderschap in de culturele sector en die dag ook open te stellen voor mannen. De aan de coachingstrajecten deelnemende vrouwen namen elk een mannelijke collega leidinggevende mee. De aanwezigheid van leidinggevenden van beide sexen bracht een interessante dynamiek teweeg. De thematiek, masculiene vormen van leiderschap naast feminiene vormen, bleek bij zowel bij de aanwezige mannen als vrouwen zeer te leven, met alle vragen van dien.
De middag werd gewijd aan praktijkoefeningen in onderhandelen en conflicthantering, o.l.v van twee trainingsacteurs. Waar men in de ochtend op discussieniveau de verschillende gedragswijzen van leidinggevenden kon behandelen, kreeg nu de praktijk een kans. Het leidde tot een levendig gebeuren.
Het optreden van cabaretière Hester Macrander droeg bij aan de opbouwende sfeer van de middag.

Terug «

Verslag De macht van het Imago
Op 21 januari 2002 vond in Theater Instituut Nederland de tweede openbare bijeenkomst in het kader van het project Carrières of barrières in de kunsten plaats: De Macht van het Imago. Een conferentie over de ongeschreven waarden en normen in het kunstbedrijf. De focus van de conferentie lag op de macht van onuitgesproken en onbewuste opvattingen en denkbeelden binnen het kunstbedrijf. Een poging tot ontrafeling vond plaats op meerdere niveaus: op het niveau van het (zelf)beeld van de individuele kunstenaar; op het niveau van de beoordeling van en de communicatie over kunst en kunstenaars; en in het denken over de organisatie van kunstinstellingen.
Deelnemers aan de conferentie waren beeldend kunstenaars, theatermakers, journalisten, directeuren van kunstinstellingen, communicatiemedewerkers, dramaturgen, beleidsmedewerkers en deskundigen uit de wetenschap, de media en het bedrijfsleven.
Het Theater Instituut Nederland barstte maandag 21 januari uit haar voegen; iedere beschikbare ruimte in het gebouw werd benut om plaats te bieden aan het opvallend grote aantal deelnemers. Workshops vonden, naast in de daarvoor bestemde vergaderzalen, plaats tussen theaterkostuums en in de prachtige expositieruimte grenzend aan de tuin. Video en cd-rom stonden opgesteld in de foyer en in de hal.
De dag werd geopend door de kersverse directeur van Theater Instituut Nederland, Kees Vuyk. Aansluitend presenteerde Agneta Fischer, hoogleraar Gender, Cultuur en Management aan de Universiteit van Amsterdam, de resultaten van Het glazen plafond in de culturele sector. Hoezeer de beelden die wij dagelijks voorgeschoteld krijgen onze vooroordelen over de beide sekses beïnvloeden wist Anneke Smelik (dr. Algemene Kunstwetenschappen/Filmkunde aan de Katholieke Universiteit Nijmegen) haarfijn uit te leggen. Cabaretière Hester Macrander nam – tot lering en vermaak – het fenomeen ‘netwerken' op de hak.
De waarde en mogelijkheden van coaching als instrument om de doorstroming van vrouwen in de kunsten te bevorderen, werd overtuigend aangetoond door Carolien van der Schoot, een van de coaches van de groep van 24 vrouwen, werkzaam als kunstenaar of als staf/management-functionaris in een culturele instelling, die acht maanden lang intensief werden gecoacht.

In aansluiting op de presentaties waren er drie werkroutes georganiseerd. De deelnemers aan de conferentie konden hierin participeren. De route Beeld/Taal/Denkbeeld betrof de communicatie over kunst en kunstenaars; De Regels van het Spel concentreerde zich op individueel gedrag en op stijlen van leiderschap; in Bedrijfscultuur in Beeld lag de focus op de cultuur van organisaties. De deelnemers verdiepten zich in de materie door middel van discussie, rollenspel, visualisatie en analyse. De conferentie werd mede inhoudelijk voorbereid door: Eltje Bos, adviseur bij I-nova (een organisatie-adviesbureau op het gebied van culturele diversiteit); Soheila Najand, beeldend kunstenaar en directeur van Interart (een organisatie met de focus op interculturaliteit); Bart Top, medewerker Projectgroep Media en Minderheden van de Nederlandse Journalistenvereniging; en Inkie Struyk, adviseur YDL (consultant en management adviesbureau).

Terug «

Verslag bezoekersprogramma The Power of the Image
Rondom de conferentie De Macht van het Imago organiseerde de projectgroep een programma voor zes buitenlandse gasten, actief in internationale netwerken op het gebied van gender en culturele diversiteit. Het doel was de verbreding van reeds bestaande netwerken en de ontwikkeling van internationale samenwerkingsverbanden, waaruit in de toekomst eventueel Europese projecten kunnen voortvloeien. De genodigden voor het bezoekersprogramma waren Patricia Adkins Chiti (Italië), Jill Greenhalgh (UK), Hedda Kage (Duitsland), Camilla Nyberg (Zweden), Eileen Yeo (Schotland) en Elena Vitenberg (Rusland). Het programma omvatte een aantal collectieve bijeenkomsten.

Tijdens de eerste bijeenkomst op 19 januari 2002 werden de verschillende onderdelen van het project Carrières of barrières in de kunsten gepresenteerd. Voor deze bijeenkomst waren ook een aantal vrouwen uitgenodigd werkzaam bij culturele instellingen in Nederland die opereren op het gebied van internationale culturele uitwisseling en culturele diversiteit. Tijdens deze middag zijn veel vruchtbare contacten gelegd.
Coaching in de kunsten was het onderwerp van de bijeenkomst op 20 januari. Een aantal deelneemsters aan het coachingsproject was bereid persoonlijke ervaringen te delen met de bezoekers. Aan de orde kwam hun ervaring van de huidige praktijk waarbinnen kunstenaars en medewerkers van kunstinstellingen moeten werken en de strategieën die zij hanteren om zichzelf in die kunstpraktijk staande te houden.
Ook werden de buitenlandse gasten in contact gebracht met een aantal deelnemers aan De Macht van het Imago , onder wie Lodewijk Reijs (Ministerie van OcenW), Els Veenis (Ministerie van Sociale Zaken) en Jolien Verweij (Fonds voor de Podiumkunsten), die hen het Nederlandse beleid ten aanzien emancipatie en subsidieverstrekking uiteenzetten. Tevens vond een ontmoeting plaats met Ruud Tap van het ATANA-programma. Dit programma is gericht op het vinden van bestuurders, commissieleden of adviseurs met een bi-culturele achtergrond voor diverse culturele instellingen in Nederland. Voor de bezoekers was dit een uitstekend voorbeeld van een gestructureerd netwerk met een gunstige invloed op bestuurlijke vernieuwing en diversiteit in de culturele sector.

Carrières of barrières in de kunsten beoogt op beleidsmatig niveau veranderingen teweeg te brengen. De projecten van bijvoorbeeld Patricia Adkins Chiti (Donne in Musica) en Jill Greenhalgh (The Magdalena Project) hebben een andere doelstelling. Als voorvechters van respectievelijk vrouwelijke componisten en vrouwelijke theatermakers in hun land leveren zij praktische en materiële steun via de door hun opgebouwde netwerken. Tijdens de ‘Wrap Up Meeting' die dinsdagmiddag 22 januari 2002 plaatsvond met de projectleiders van Carrières of barrières in de kunsten , Sonja van der Valk en Carolien van der Schoot, werden deze verschillen in doelstellingen besproken en werd bekeken wat het bezoekersprogramma heeft opgeleverd. Met name het vernieuwende Coaching in de kunsten werd door de buitenlandse gasten gezien als een interessant project waaraan zij in de toekomst een bijdrage zouden willen leveren en dat mogelijk ook in Europees verband georganiseerd zou kunnen worden.

Terug «

Verslag Verborgen Wetten
Op 4 oktober 2001 vond in Theater Instituut Nederland Verborgen Wetten. Een meeting over kunst, arbeid en kunstenaarsloopbanen plaats. Een zestigtal deskundigen op het gebied van culturele diversiteit, gendervraagstukken, werving en selectie, organisatie en coaching bogen zich over de door het onderzoek Kunst-werk (V/M) gestuurde vraag naar de mechanismen die in de kunstsector de doorstroom van vrouwen belemmeren.
De bundeling van ervaring en expertise bracht vele kanten van het vraagstuk van de werking van het glazen plafond in de kunsten aan het licht. Dat verliep niet altijd even gestroomlijnd en de discussie was niet altijd even helder, maar (de overeenstemming omtrent) de noodzaak tot veranderingen was duidelijk voelbaar.

De lezing van Lizzy Venekamp van Opportunity in Bedrijf bleek voor velen bijzonder informatief. De instrumenten waarmee men in het bedrijfsleven het glazen plafond probeert aan te pakken zijn voor kunstinstellingen, ook al zijn die anders van aard en omvang, zeker bruikbaar, althans zo – bleek uit menig commentaar – werd alom verondersteld. De deelnemers aan de workshop van Eva van Gils, De bedrijfscultuur van kunstinstellingen, onderzochten een mogelijke toepassing van die instrumenten aan de hand van de praktijk van het Fonds voor de Podiumkunsten. De methodes en strategieën die in het bedrijfsleven worden toegepast zouden meer toegesneden moeten worden op de eigen-aardige praktijk van kunstinstellingen, zo was de conclusie. Aanbevolen werd in de naaste toekomst meer inzicht te verwerven in de wetten en mechanismen van die praktijk en in het kunstenveld te experimenteren met de al succesvol gebleken instrumenten.

Merijn Rengers benadrukte bij zijn presentatie van het rapport Kunst-werk (V/M) dat een goede voorbereiding van jonge kunstenaars onontbeerlijk is voor een succesvolle loopbaan als kunstenaar. In de workshop De individuele kunstenaar onder leiding van Marijke Hoogenboom werden, in aansluiting daarop, verschillende mogelijke vormen van coaching in een artistieke context besproken; van het langdurig mentorschap dat de regisseur en de zakelijk leider van Het Syndicaat mochten genieten van de leiding van het jeugdtheatergezelschap Huis aan de Amstel, tot de directe artistieke begeleiding van de makers van het Vlaamse Victoria. Het genderaspect in de persoonlijke begeleiding van kunstenaars speelde in deze workshop alleen op de achtergrond een rol.

De alle kanten uit warrelende discussie tijdens de workshop De kwaliteit van het oordeel van Margo Brouns had veel te maken met de heftigheid die het debat over de kwaliteit van het oordeel doorgaans oproept. Ook nu liepen meerdere benaderingen van het probleem met betrekking tot het kwaliteitsoordeel door elkaar:

Terug «

Copyright © 2002-2004 Theater Instituut Nederland