Carrières of barrières in de kunsten

Een mondeling verslag van het mentoring programma 2005

Het is een simpel principe. Ervaren mensen zetten hun kennis en expertise in om jongere collega's een stap verder te helpen. De een is mentor, de ander mentee. In 2003 werd vanuit het project Carrières of barrières in de kunsten van Theater Instituut Nederland een mentoring programma voor de cultuur ontworpen. Na het succes van het eerste volgden er in samenwerking met Netwerk CS in 2004 en 2005 meer programma's. Een aan het traject van 2005 deelnemende mentor en mentee vertellen daarover aan Sonja van der Valk, coördinator van het project.

Iedere maand krijgen de bewoners en bezoekers van Utrecht een groot cultureel evenement aangeboden (zie www.culturelezondagen.nl). Mariëlle Pals stuurt iedereen aan die daarbij betrokken is en werkt samen met zo'n 150 organisaties. Mariëlle is de mentor van Amanda Vollenweider. Amanda werkt bij het Amsterdams Historische Museum (AHM, zie www.ahm.nl). Ze studeerde museologie en is projectcoördinator van de vaste tentoonstellingen van het museum. Zij werkt met een wisselend team van gemiddeld zes mensen.
Mariëlle, ooit begonnen als theaterdocent maar snel achter de schermen verdwenen, deed voor meerdere theaterinitiatieven acquisitie, marketing en/of educatietaken, onder anderen voor het jeugdtheatergezelschap Artemis in Den Bosch.
Het Amsterdam Historisch, zoals het museum in de volksmond heet, bood Amanda haar eerste baan.

De twee vrouwen meldden zich in het voorjaar van 2005 aan bij het project Mentoring in de Cultuur2005.
Amanda: ‘Ik werkte ongeveer anderhalf jaar als projectassistent bij het AHM toen er een nieuwe manier van werken geïntroduceerd werd. In het vervolg zou met kleine teams, geleid door een conservator en een projectcoördinator, gewerkt worden. Ik werd een van de projectcoördinatoren. Die functie moest nog helemaal vorm krijgen en dat bleek lastig. Ik werk naast de conservator om het project zakelijk, logistiek, financieel en organisatorisch tot een goed resultaat te brengen. Tot dan was hij gewend voor alles de eindverantwoordelijk te hebben. Nu had hij die slechts over de inhoudelijke aspecten. Boven ons staat dan ook nog het hoofd presentaties. Ik coördineer het team, iedereen moet aan mij verantwoording afleggen, maar ik sta formeel niet boven hen. De nieuwe organisatiestructuur bracht dus nogal wat te weeg. Ik had twee vragen toen ik mij aanmeldde: Welke is mijn rol als coördinator en hoe voel ik mij in de rol die ik heb?'
Mariëlle: ‘Ik wilde wel eens iemand begeleiden. Ik dacht, je bent ouder en in plaats van maar blijven leren kun je misschien ook iets overbrengen. Ik ben zo iemand die op school altijd wilde blijven zitten, want ik vond mezelf nooit goed genoeg om over te gaan. Het werd tijd om volwassen te worden.
Voor iedere Culturele Zondag vraag ik andere mensen om de activiteiten te organiseren. Ik kies steeds specifieke projectleiders en medewerkers. Als we een Marokkaanse dag hebben vraag ik Marokkaanse jongeren of iemand die thuis is in de Marokkaanse cultuur. Voor een Turkse dag weer anderen. Ik ben voor die ene periode dan hun opperhoofd. In die functie ben ik gewend alleen te letten op vakmatige kwaliteiten. Het leek me leerzaam een keer geconfronteerd worden met de persoonlijk vragen van iemand die in de culturele sector werkt.'

Amanda en Mariëlle hadden vijf gesprekken met elkaar.
Amanda: ‘Ik wilde praten over de invulling van mijn functie als coördinator omdat ik binnen het AHM geen voorbeelden heb. Ik ben er de eerste op zo'n plaats en doe het zelf ook voor het eerst. Ik had vrij concrete vragen. Mariëlle luisterde vooral heel veel en vroeg door.'
Mariëlle: ‘Ik ontdekte al snel dat ze niet gelukkig was met de wijze waarop ze haar functie invulde. Ze was eerder een producent dan coördinator. Die onduidelijkheid maakte haar onzeker.'
Amanda: ‘Ik vroeg me bijvoorbeeld af of ik wel voldoende kennis had en of ik me niet moest bijscholen. Wat ik ook deed, het gevoel bleef dat ik inhoudelijk te kort schoot. Maar op welk gebied zou ik dan meer kennis moeten opdoen? Door het voorbeeld van Mariëlle realiseerde ik me dat dit eigenlijk niet de vraag is.'
Mariëlle: ‘In de loop van mijn carrière heb ik ontdekt dat het coördineren van een project een eigen specialiteit is. Juist het feit dat je van zoveel weet en zoveel kunt is de kern van zo'n functie. Je hebt kwaliteiten in de breedte of in de diepte, het één is niet noodzakelijk beter dan het andere. Als je produceert is het handig om van veel dingen een klein beetje te weten, specialisatie kan je dan juist in de weg staan.'
Amanda: ‘Langzamerhand kwam ik op andere ideeën over mijn werk. De vraag was niet: waarin moet ik me specialiseren. Van Mariëlle leerde ik dat mijn kracht juist ligt in de veelheid aan dingen die ik kan en interessant vind. De vraag is eerder: hoe doe ik het en hoe kan ik het doen? Daardoor kreeg ik meer vertrouwen in mezelf.
Doordat Mariëlle veel vroeg over het AHM zelf, ontdekte ik dat het ongemak dat ik voelde niet helemaal aan mij lag. Er was me ook geen duidelijkheid gegeven, wel over mijn taken maar niet over de verantwoordelijkheid en beslissingsbevoegdheid die ik heb.'
Mariëlle: ‘Jonge mensen blijken vaak niet te beseffen dat hun werkproblemen ook van doen hebben met de wijze waarop een organisatie functioneert. Soms heeft het niets met jou te maken, maar alles met de processen die in zo'n organisatie gaande zijn.'
Amanda: ‘Bij ons probeerde men de structuur én de cultuur van de organisatie veranderen. Daarom werden coördinatoren geïntroduceerd. Dat betekende een verschuiving in de hiërarchische verhoudingen. Er kwam meer verantwoordelijkheid bij een projectteam te liggen. De teamleden en de projectcoördinator kregen een stem naast die van de conservator.
Mariëlle: ‘Ik bewonder Amanda omdat ze de onduidelijkheid van haar functie bij haar leidinggevende ter sprake heeft gebracht. Ze is in die vijf gesprekken gegroeid, zelfstandiger geworden en autonomer.'
Amanda: ‘Dat is zo'.

Zij kenden elkaar niet tevoren en zijn aan elkaar gekoppeld door de organisatie; tot beider grote tevredenheid.
Amanda: ‘Tijdens de slotbijeenkomst zei een mentee dat ze in haar mentor niet een vriendin had gezocht. Ik was het daar erg mee eens. Je mentor moet iemand zijn die je op een zakelijke manier helpt om de volgende stap te gaan zetten. Wij hebben er veel baat bij gehad dat we weliswaar op een andere terrein werken maar wel het hetzelfde vak hebben. Waaraan een mentor moet voldoen?
Het is grappig dat jij, Mariëlle, zelf zegt een prater te zijn, maar heel goed naar mij hebt geluisterd. Dat heeft mij tot nadenken bewogen.'
Mariëlle: ‘Normaal schrijf ik voor een gesprek dat ik moet voeren met een persoon of een team een heel program uit. Nu liet ik het gaan. Waarschijnlijk omdat ik zelf bij haar werk geen belang heb. En het klopt wat jij zegt, Amanda, om echt te weten wat iemand beweegt moet je af en toe je mond houden. Waaraan een mentee moet voldoen?
Een goede mentee is iemand die de bereidheid heeft tot confrontatie. Ze moet iets willen veranderen, in haarzelf of haar omgeving. Ze moet slagvaardig zijn en de kundigheid hebben om iets te kunnen veranderen. Openheid vind ik de meest fundamentele voorwaarde. Zij moet zichzelf kwetsbaar kunnen opstellen.'
Amanda: ‘Je moet al een tijdje werken en heel goed weten wat je aan je mentor vraagt. Het is goed voor je je aanmeldt die vraag zo scherp mogelijk te formuleren. In mijn geval heb ik zeker om die reden veel aan de gesprekken gehad.'

De gehele groep deelnemers aan Mentoring in de Cultuur 2005 bestond uit vierentwintig deelnemers; een extra dimensie aan hun partnerschap.
Amanda: ‘Ik had graag nog meer en intensievere contacten met deze groep gehad, zeker met mijn leeftijdgenoten. Je leert van elkaar en breidt je netwerk uit.'
Mariëlle: ‘De gezamenlijke bijeenkomsten horen er wat mij betreft gewoon bij. Ik wil graag leren en heb behoefte aan een theoretisch kader voor wat ik doe. Het doen van oefeningen heb ik gewaardeerd omdat je zo heel concrete informatie krijgt: Hoe luister je nou eigenlijk echt? Hoe kun je je mentee helpen bij het verwerven van zelfkennis? Ik zou nog wel veel meer willen leren hierover.'
Mariëlle besloot al tijdens het project de stagiaire van Culturele Zondagen een nieuw type begeleiding te geven: ‘Ik ben het soort leidinggevende dat pas op iemands persoonlijke motivatie ingaat als er problemen zijn. Deels komt dat door de druk van de tijd, maar ook omdat ik niet anders gewend was. Ik werk resultaatgericht en mijn begeleiding is dus ook praktisch. Deze stagiaire heeft als leidinggevende nu twee projectleiders. Eens in de maand heb ik met haar een gesprek, meer over haar ontwikkeling en leerproces dan over het werk dat ze wel of niet gedaan heeft. Ik ga nu met haar het proces door dat ik eerder met Amanda had. Zo blijf ik ook zelf in training.'
Amanda streeft een loopbaan als projectleider in de culturele sector na: ‘Ik ben meer gaan geloven de in de waarde van die functie, in de verbindende kracht die een projectleider kan hebben.'

Terug «

Copyright © Theater Instituut Nederland